jueves, junio 17, 2004

Atlas linguistico de America Central (ALAC) (en noruego/på norsk)

ALAC
Lingvistisk atlas over Mellomamerika


1. Samandrag og målsetjing

Det lingvistiske atlas over Mellomamerika, eller ALAC (Atlas lingüístico de América Central) er eit feltforskingsprosjekt som tek sikte på å skildra det notidige spanske språket i Mellomamerika med variantane sine, gjennom å teikna dei på geografiske kart. Eit slikt arbeid vil gje lesaren eit nærast fotografisk oppsett av området si språklege stode i dag, og der vil ein såleis verta i stand til å sjå på både dialektale og kulturelle skilnader innafor Mellomamerika sine grenser, samt samalikna dei med andre deler eller regionar i Latinamerika.
Denne forskingi skal utføra feltarbeid i mellomamerikanske byar og bygder for å samla inn språkleg materiale, gjennom eit til dette føremålet utarbeidd spørjeskjema (Quesada Pacheco 1992a). Vidare skal ein
a) teikna kart over det samla materialet,
b) samla inn bilete og teikningar av ulike kulturelle aspekt av Mellomamerika, som ein del av prosjektet si etnografiske side,
c) medverka til utviding av kunnskap om det spanske språket i Latinamerika, spesielt når det gjeld dialektologiske og etnografiske trekk.

2. Historisk bakgrunn

Fyrste freistnaden på å få til eit språkatlas i Mellomamerika vart lansert i 1964 av Arturo Agüero (Universidad de Costa Rica), ein av dei fyrste språkforskarane i Latinamerika som kom på den tanken. Han skreiv til og med eit spørjeskjema som skulle brukast i feltarbeidet, men trass i at Agüero si store interesse, vart atlaset aldri gjennomført, blant anna på grunn av finansielle problem og skort på støtte frå andre institusjonar, både i inn- og utlandet.
Agüero sine planar vart ikkje verkeleggjorde, mens andre land i Latinamerika -til dømes Colombia, Chile, Uruguay, Mexico, Den dominikanske republikk og Venezuela- allereie har publisert sine lingvistiske atlas. Mange av studentane som arbeidde med dialektologi i sine hovudfagsoppgåver ved Universidad de Costa Rica var innstilte på å yta tilskot til atlaset, men ingen av dei har arbeidd vidare med emnet i ettertid.
I 1987 vart det arrangert eit seminar om Historie og Munnleg Tradisjon ved Universidad de Costa Rica, der Miguel Ángel Quesada Pacheco heldt eit innlegg om lingvistisk geografi og planar om å setja i verk eit prosjekt som skulle gjennomføra eit lingvistisk-etnografisk atlas over Costa Rica. Frå då av har han arbeidd vidare med prosjektet og publisert eit spørjeskjema for altaset (Quesada Pacheco 1992a) i tillegg til utgjeving av eit kort lingvistisk atlas over Costa Rica med omtrent 100 kart (Quesada Pacheco 1992b), som eit fyrste steg på vegen mot å fullføra eit langt meir omfattande og ressurskrevjande forskingsprosekt på feltet. I seinare tid har Luis Vargas (2000) laga eit fonetisk og María Castillo (2000) eit morfosyntaktisk atlas over Costa Rica, begge under Quesada Pacheco si rettleiing.

3. Arbeidet sitt teoretiske og metodiske grunnlag

Forskingi støtter seg på metodane og arbeidsteknikkane som vert brukte i klassisk språkgeografi, slik som den er framstilt hjå Pop (1950), Alvar (1969), Coseriu (1977) og Besch et al. (1982-83). Med dette går ein utifrå at

1. språket er eit bilete av samfunnet sine kulturelle trekk;
2. språkgeografi er ei grein av dialektologi som kartlegg desse kulturtrekk i form av geografiske kart med språkleg innhald;
3. gjennom eit nært samband mellom språk og geografi studerer språkgeografi alle dei menneskeutrykki som strekkjer seg i eit spesifikt geografisk rom og som har sin plass i mennesket sitt liv og naturmiljøet;
4. dette sambandet mellom det geografiske miljøet og utbreiingi av lingvistiske aspekt er påverka av politiske, samfunns- og kulturelle omstende.

Dette forskingsprosjektet fokuserer òg på dei tradisjonelle metodane som er vorte brukte for å samla dialektologisk materiale (den såkalla direkte enquetens metode) i løpet av dei siste 30 åri i Europa (Alvar 1975-1978, 1979-1980; Orton 1978; Weijnen et al. 1975) og i Latinamerika (Aragão 1980, Ribeiro 1977 og Rossi 1963 for Brasil; Araya et al. 1968 for Chile; Flórez et al. 1981-1983 for Colombia; Navarro 1948 for Puerto Rico). Med denne metoden skal ein gå frå bygd til bygd på leiting etter informantar som er fødde i området og som ikkje skal ha reist derifrå over lange periodar, og som av denne grunnen skal vera i stand til å svara på dei ulike spørsmåli. Atlaset vil vera sluttresultatet av eit feltarbeid som omfattar alle land I Mellomamerika. Dette vert utført gjennom ein enquete og ved hjelp av eit spørjeskjema som inneheld nokre lingvistiske og etnografiske aspekt. Det vert utarbeidd eit kart for kvart spørsmål. Men iblant skjer det at lingvistiske eller etnografiske detaljar, som ein ikkje har vurdert tidlegare, viser seg å vera interessante å notera og dimed også får ein plass innafor enqueten. I dette ligg det at atlaset kan verta større -eller mindre- enn opphavleg planlagt.
Spørjeskjemaet er samansett av 1836 spørsmål og er inndelt i tre lingvistiske nivå:

a) Fonetikk
Dette nivået omfattar 57 spørsmål og vil studera uttalen av visse vokalar og konsonantar.

b) Morfosyntaks
Nivået har 102 spørsmål og vert vidare inndelt i
- namnemorfologi: kjønn, tal, tiltaleformer
- verbmorfologi: verbvariasjonar, tider, modi
- setningar og andre syntaktiske aspekt

c) Ordtilfang
Med 1677 spørsmål er dette nivået det aller mest omfattande og det er inndelt i fylgjande tema:

- Mennesket: kroppsdeler, kledning, bustad, næring
- Mennesket i sitt geografiske miljø: atmosfæriske aspekt (vêret), topografiske aspekt (marki sin skapnad, landsbygdi, dyrking, skogen, husdyr, ville dyr).
- Mennesket og samfunnet: familien, religionen, skulen, folkeoppfatningar, høgtider og fritidsverksemd, sysselsetjingar og yrke, pengar, vekter og mål, transport.

Spørjeskjemaet er slik gjennomarbeidd at intervjuaren ikkje treng å formulera spørsmåli (noko som skjer i nesten alle klassiske dialektale spørjeskjema). På den måten er ein i stand til å spara mykje tid under undersøkingi.
Materialet vert samla gjennom å intervjua fleire informantar (fire i gjennomsnitt). Når det gjeld ordtilfang, skal ideele informantar ha erfaring eller kunnskap på vedkomande felt (husarbeid, landbruk, skomakaryrke, osv.). Innafor fonetikk og morfosyntaks brukar ein den fleirdimensjonale metoden (cfr. Thun 1996 og 2001): fire informantar vert intervjua, to eldre (enn 60 år) og to yngre (mellom 30 og 45), av begge kjøn. Med dette er det tenkt å visa båe horisontlae (dialektale) såvel som vertikale (kjøns- og aldersskilnader) trekk ved det spanske språket i Mellomamerika.
I tillegg skal ein etter M. Resnick (1975) bruka den såkalla elisiteringsmetoden, som inneber at eit spørsmål vert formulert med tanke på at informanten får høve til å gje berre eit svar. Denne metoden sparar tid og ressursar.

4. Organisasjon og framdriftsplan

Guatemala

Hovudansvarleg forskar er Katrine Utgård som skriv eit mastergradsarbeid ved Seksjon for spansk språk og latinamerikastudier (Universitetet i Bergen) om guatemalansk fonetikk ifrå ein fleirdimensjonal synsvinkel i fylgjande byar/bygder:

Flores Cobán Salamá
Chiquimula Puerto Barrios Jutiapa
Huehuetenango Puerto San José Antigua
Mazatenango Guatemala (hovudstad) Quetzaltenango

Planlagd fullføring: 2005.

El Salvador

Hovudansvarleg forskar er Raúl Azcúnaga, som skriv ei doktorgradsavhandling ved Universidad Nacional (Costa Rica) om fonetikk i El Salvador ifrå ein fleirdimensjonal synsvinkel y fyljgande byar:


N By Departamento Symbol
1 Metapán Santa Ana SA-01
2 Santa Ana Santa Ana SA-02
3 Ahuachapán Ahuachapán A-01
4 Sonsonate Sonsonate S-01
5 Acajutla Sonsonate S-02
6 Nueva San Salvador La Libertad LL-01
7 Quetzaltepeque La Libertad LL-02
8 Chalatenango Chalatenango CH-01
9 La Palma Chalatenango CH-02
10 San Salvador San Salvador SS-01
11 Panchimalco San Salvador SS-02
12 Cojutepeque Cuscatlán C-01
13 Zacatecoluca La Paz LP-01
14 San Vicente San Vicente SV-01
15 Sensuntepeque Cabañas CA-01
16 Usulután Usulután U-01
17 El triunfo Usulután U-02
18 San Miguel San Miguel SM-01
19 San Francisco Gotera Morazán M-01
20 La Unión La Unión LU-01




Planlagd fullføring: 2006.


Nicaragua

Hovudansvarleg forskar er María Auxiliadora Rosales, som skriv ei avhandling ved Universidad Nacional (Costa Rica) om fonetikk i Nicaragua ifrå ein fleirdimensjonal synsvinkel i fylgjande byar:


Departamentos Byar/bygder
1. Boaco Boaco
2. Carazo Jinotepe
3. Chinandega Chinandega
4. Chontales Juigalpa
5. Estelí Estelí
6. Granada Granada
7. Jinotega Jinotega
8. León León
9. Madriz Somoto
10. Managua Managua
11. Masaya Masaya
12. Matagalpa Matagalpa
13. Nueva Segovia Ocotal
14. Región Autónoma del
Atlántico Norte Puerto Cabezas
15.Región Autónoma del
Atlántico Sur Bluefields
16. Río San Juan San Carlos
17. Rivas Rivas

Planlagd fullføring: 2006.


Costa Rica

Fylgjande forskingsarbeid har vorte gjennomførde for Costa Ricas lingivstiske atlas:

Forfattar Utgjevingsår Tema
Hans Erik Bugge 1996 Husdyr
Betzy Louis 1997 Kroppsdeler
Randi Korneliussen 1999 Ordtilfang relatert havsliv
Luis Vargas 2000 Fonetikk
María Castillo 2000 Morfosyntaks
Luis Alberto Villalobos 2002 Buskap



Uttalen av /sk/ i Costa Rica



Teiknforklaring

Eldre mann Eldre kvinne
Ung mann Ung kvinne
/sk/ -> [sk]

/sk/ -> [hk]

/sk/ -> [sk ~ hk]



5. Finansiering

Til i dag har prosjektet støtta seg på påskjøningsmidlar og midlar til forskingsføremål (20000 kroner i 2002) frå Det historisk-filosofiske fakultet (Universitet i Bergen). Andre inntekter har dette prosjektet ikkje. Det har vorte søkt om midlar (t d NFR ein gong og Meltzerfond fleire gonger) utan positive resultat.

6. Samarbeidspartnarar

Prof. Manuel Galeote, Atlas Lingüístico Pluridimensional de Andalucía. http://www.uma.es/organizacion/idepartamentos.html
Universidad de Costa Rica (UCR) http://cariari.ucr.ac.cr/~filo/investigacion/lingua.htm
Universidad Nacional de Costa Rica (UNA) http://www.una.ac.cr/DILAAC/index.htm


Bibliografi

Agüero, Arturo (1964): El español de Costa Rica y su atlas lingüístico. Presente y futuro de la lengua española, I. Madrid; 135-152.
Alvar, Manuel (1975-1978). Atlas lingüístico y etnográfico de las Islas Canarias. (ALEICan) 3 binder. Ediciones del Cabildo Insular de Gran Canaria.
Alvar, Manuel (1969). Atlas lingüístico y etnográfico de las Islas Canarias. Cuestionario (ALEICan). La Laguna: Instituto de Estudios Canarios.
Alvar, Manuel et al. (1979-1980). Atlas lingüístico y etnográfico de Aragón, Navarra y Rioja (ALEANAR). 10 tomos. Madrid: La Muralla
Aragão, Maria do Socorro Silva et al. (1980). Atlas Lingüístico da Paraíba. Questionário. Joao Pessoa: Editora Universitaria
Aragão, Maria do Socorro Silva et al. (1973). Atlas lingüístico-etnográfico del Sur de Chile (ALESUCH). Tomo I. Valdivia: Universidad Austral de Chile.
Besch, Werner et al. (1982-1983). Dialektologie. Ein Handbuch zur deutschen und allgemeinen Dialektforschung. Band1.1, 1.2. Berlin/New York: W. de Gruyter.
Bugge, Hans Erik (1996). El léxico de los animales domésticos en el Noroeste, Norte y Valle Central de Costa Rica. Universitetet i Bergen, Seksjon for spansk språk og latinamerikastudier, Hovudfagsoppgåve.
Castillo, María (2000). Morfología del español de Costa Rica. Análisis geolongüístico pluridimensional. Universitetet i Bergen, Seksjon for spansk språk og latinamerikastudier, Magistergradsarbeid.
Coseriu, Eugenio (1977): “La geografía lingüística.” Coseriu, E., El hombre y su lenguaje; 103-158.
Flórez, Luis et al. (1981-1983). Atlas lingüístico-etnográfico de Colombia (ALEC) 6 tomos. Bogotá: Instituto Caro y Cuervo.
Korneliussen, Randi (1999). El léxico del mar en Costa Rica. Universitetet i Bergen, Seksjon for spansk språk og latinamerikastudier, Hovudfagsoppgåve.
Louis, Betzy (1997). El léxico del cuerpo humano en Costa Rica. Universitetet i Bergen, Seksjon for spansk språk og latinamerikastudier, Hovudfagsoppgåve.
Navarro, Tomás (1948). El español de Puerto Rico. Contribución a la geografía lingüística hispanoamericana. Río Piedras.
Orton, Harold et al. (1978). The Linguistic Atlas of England. London: Croom Helm.
Pop, Siever (1950). La Dialectologie. Aperçu historique et methode d'enquetes linguistiques. 2 tomos. Louvain: Duculot.
Quesada Pacheco, Miguel Ángel (1988): La geografía lingüística en Costa Rica. Sus problemas y sus logros. Primer Seminario de Tradición e Historia Oral (Universidad de Costa Rica, 1-4 desember1987); 45-54.
Quesada Pacheco, Miguel Ángel (1992a). Atlas lingüístico-etnográfico de Costa Rica. Cuestionario. San José: Nueva Década.
Quesada Pacheco, Miguel Ángel (2001): «El atlas lingüístico de Costa Rica. Estado de la investigación». Perdiguero, Hermógenes; Álvarez, Antonio (eds.). Estudios sobre el español de América. Actas del V. Congreso Internacional de “El español de América.” [Burgos, 6 – 10 de noviembre de 1995];1193 – 1200.
Quesada Pacheco, Miguel Ángel (1992b): «Pequeño atlas lingüístico de Costa Rica». Revista de Filología y Lingüística de la Universidad de Costa Rica, XVIII, 2; 85-190.
Quesada Pacheco, Miguel Ángel (2000). El español de América. Cartago [Costa Rica]: Editorial Tecnológica.
Resnick, Melvin C. (1975). Phonological Variants and Dialect Identification in Latin American Spanish. La Haya-París: Mouton.
Ribeiro, Joé et al. (1977). Esboço de um atlas lingüístico de Minas Gerais. Volumen 1. Universidade Federal de Juiz de Fora.
Rossi, N. (1963). Atlas prévio dos falares baianos. Universidade da Bahia.
Sánchez, Víctor (1983). Cuestionario lingüístico costarricense. San José: Editorial de la Universidad de Costa Rica.
Thun, Harald (1996): «Theoretische Voraussetzungen, Methodologie und augenblicklicher Stand des Atlas Lingüístico Diatópico y Diastrático del Uruguay.» Proceedings of the International Congress of Dialectologists [Bamberg, 29.07 – 04.08 1990]. Volume 2, Historical Dialectology and Lingusitic Change. Stuttgart: Franz Steiner Verlag; 500 – 518.
Thun, Harald (2001): “La pluridimensionalidad en el Atlas Lingüístico Diatópico y Diastrático del Uruguay (ADDU) ”. Perdiguero, Hermógenes; Álvarez, Antonio (eds.). Estudios sobre el español de América. Actas del V. Congreso Internacional de “El español de América.” [Burgos, 6 – 10 de noviembre de 1995]; 1279 – 1311.
Vargas, Luis (2000). Fonética del español de Costa Rica. Análisis geolingüístico pluridimensional. Universitetet i Bergen, Seksjon for spansk språk og latinamerikastudier, Mastergradsarbeid.
Weijnen, A. et al. (1975). Atlas Linguarum Europae. Introduction. Assen/ Maastricht: Van Gorcum.